Tháng 6/2026, Bộ Tài chính chính thức công bố dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) để lấy ý kiến rộng rãi. Đây là bước đi quan trọng nhằm hệ thống hóa toàn bộ các quy định về ngân sách nhà nước sau nhiều lần sửa đổi, bổ sung, tạo ra một văn bản thống nhất, minh bạch và dễ áp dụng. Đối với doanh nghiệp — đặc biệt là những đơn vị có quan hệ trực tiếp với ngân sách nhà nước qua thuế, phí, hay hợp đồng đầu tư công — Luật hợp nhất này mang đến nhiều thay đổi đáng chú ý.
1. Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất là gì?
Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất 2026 là văn bản tổng hợp và hệ thống hóa toàn bộ các quy định pháp luật về ngân sách nhà nước đã được ban hành qua các lần sửa đổi, bổ sung kể từ Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 (có hiệu lực từ năm ngân sách 2017). Mục tiêu chính của việc hợp nhất bao gồm:
- Đơn giản hóa hệ thống văn bản: Doanh nghiệp và cơ quan nhà nước chỉ cần tra cứu một văn bản duy nhất thay vì phải đối chiếu qua nhiều luật, nghị định, thông tư rời rạc.
- Tăng tính minh bạch: Các quy định được sắp xếp logic, loại bỏ những điều khoản mâu thuẫn hoặc chồng chéo giữa các văn bản.
- Đảm bảo tính đồng bộ: Phù hợp với các luật thuế mới như Luật Quản lý thuế 108/2025 và các nghị định hướng dẫn như Nghị định 174/2025 về VAT 8%.
- Tạo nền tảng cho chuyển đổi số: Hỗ trợ việc số hóa quy trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách.
Điểm đặc biệt của dự án Luật hợp nhất lần này là không làm thay đổi chính sách cốt lõi mà tập trung vào việc rà soát, sắp xếp và chuẩn hóa kỹ thuật văn bản, đảm bảo thống nhất về thuật ngữ, cấu trúc điều khoản và cách diễn đạt.
2. Năm thay đổi quan trọng ảnh hưởng đến doanh nghiệp
2.1. Thống nhất quy định về nguồn thu ngân sách
Luật hợp nhất hệ thống hóa toàn bộ các khoản thu ngân sách nhà nước bao gồm thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác. Đối với doanh nghiệp, điều này có ý nghĩa quan trọng vì các quy định về thuế suất, đối tượng chịu thuế, miễn giảm thuế đều được quy chiếu về một văn bản gốc duy nhất, giảm thiểu rủi ro tuân thủ do hiểu sai hoặc bỏ sót quy định.
2.2. Quy định chặt chẽ hơn về chi đầu tư công
Các doanh nghiệp tham gia đấu thầu và thực hiện dự án đầu tư công sẽ thấy những thay đổi về quy trình phân bổ vốn, giải ngân và quyết toán. Luật hợp nhất chuẩn hóa thời hạn giải ngân, trách nhiệm của chủ đầu tư, và cơ chế xử lý vốn tồn đọng. Doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng và tiến độ thực hiện để tránh bị chậm thanh toán.
2.3. Minh bạch hóa cơ chế hoàn thuế
Các quy định về hoàn thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp được tích hợp đầy đủ vào Luật hợp nhất, bao gồm cả các trường hợp đặc thù như hoàn thuế cho dự án đầu tư, hàng xuất khẩu. Doanh nghiệp sẽ có một khung pháp lý rõ ràng hơn để lập hồ sơ hoàn thuế và theo dõi tiến độ xử lý.
2.4. Điều chỉnh quy định về phí và lệ phí
Luật hợp nhất cập nhật danh mục phí, lệ phí đã được sửa đổi, bổ sung trong giai đoạn 2020-2025. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, xây dựng, tài nguyên môi trường cần đặc biệt lưu ý vì các mức phí mới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí hoạt động.
2.5. Tăng cường kiểm soát chi thường xuyên
Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công, các quy định về chi thường xuyên và tự chủ tài chính được hệ thống hóa với các tiêu chí rõ ràng hơn. Điều này ảnh hưởng đến cách thức ký kết và thanh toán hợp đồng dịch vụ với cơ quan nhà nước.
3. Thời gian hiệu lực và lộ trình áp dụng
Theo thông tin từ Bộ Tài chính, dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đang trong giai đoạn lấy ý kiến đến hết tháng 8/2026. Lộ trình dự kiến như sau:
- Tháng 6-8/2026: Lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.
- Tháng 9-10/2026: Tổng hợp, tiếp thu ý kiến và hoàn thiện dự thảo.
- Tháng 11/2026: Trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp cuối năm.
- Từ năm ngân sách 2027: Dự kiến có hiệu lực thi hành.
Điều quan trọng doanh nghiệp cần lưu ý: năm ngân sách tại Việt Nam bắt đầu từ ngày 01/01 và kết thúc vào ngày 31/12. Như vậy, nếu Luật được thông qua vào tháng 11/2026, các quy định mới sẽ áp dụng từ ngày 01/01/2027.
4. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?
Để sẵn sàng cho Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất 2026, doanh nghiệp nên thực hiện các bước sau:
4.1. Rà soát các khoản thuế, phí hiện tại
Kiểm tra danh sách các loại thuế, phí doanh nghiệp đang nộp, đối chiếu với dự thảo Luật hợp nhất để xác định những thay đổi có thể ảnh hưởng đến nghĩa vụ tài chính của đơn vị.
4.2. Cập nhật quy trình kế toán và báo cáo
Đảm bảo phần mềm kế toán và quy trình nội bộ sẵn sàng cho các thay đổi về mã mục thu, chi ngân sách theo hệ thống mới. Phối hợp với đơn vị tư vấn thuế để được hướng dẫn chi tiết.
4.3. Đào tạo nhân sự
Tổ chức các buổi cập nhật kiến thức cho đội ngũ kế toán, tài chính và pháp chế về nội dung Luật hợp nhất, đặc biệt là những điểm mới so với quy định hiện hành.
4.4. Góp ý dự thảo
Doanh nghiệp có thể gửi ý kiến đóng góp cho dự thảo Luật thông qua Bộ Tài chính hoặc các hiệp hội doanh nghiệp. Đây là cơ hội để phản ánh những vướng mắc thực tế trong quá trình thực hiện các quy định ngân sách hiện hành.
5. Những câu hỏi thường gặp (FAQ)
Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất 2026 có làm tăng thuế suất không?
Không. Luật hợp nhất không thay đổi chính sách thuế hiện hành. Mục tiêu của việc hợp nhất là hệ thống hóa và làm rõ các quy định hiện có, không tạo ra nghĩa vụ thuế mới. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần theo dõi các luật thuế chuyên ngành như Luật Quản lý thuế 108/2025 vì đây là các văn bản độc lập có thể chứa các thay đổi về thuế suất.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có bị ảnh hưởng bởi Luật hợp nhất này không?
Có. Mọi doanh nghiệp đều chịu sự điều chỉnh của Luật Ngân sách nhà nước ở các mức độ khác nhau. Doanh nghiệp nhỏ và vừa tuy không tham gia trực tiếp vào các dự án đầu tư công lớn, nhưng vẫn bị ảnh hưởng bởi các quy định về thuế, phí, và các cơ chế hỗ trợ từ ngân sách. Việc nắm rõ Luật hợp nhất giúp doanh nghiệp chủ động trong kế hoạch tài chính và tuân thủ pháp luật.